Vì sao Pi Network gây nhiều tranh cãi hơn các loại tiền số khác?

Sau 6 năm chờ đợi, nhóm phát triển Pi Network thông báo "mở mạng", tức là cho phép người dùng giao dịch đồng Pi ra bên ngoài thị trường. Tuy nhiên, ngay từ khi ra đời, dự án này đã gây nhiều tranh luận và chưa được giới công nghệ đánh giá cao.

Quá trình phát triển của Pi Network

Pi Network được ra mắt vào ngày 14/3/2019 bởi ba nhà sáng lập Nicolas Kokkalis, Chengdiao Fan và Vince McPhillip, trong đó McPhillip đã rời dự án vì bất đồng quan điểm. Ứng dụng di động của Pi Network cho phép người dùng – được gọi là Pioneers (người tiên phong) – "khai thác" Pi trực tiếp trên điện thoại.

Một năm sau, Pi Network bước vào giai đoạn testnet, thử nghiệm blockchain và triển khai các nút mạng phân tán. Cuối năm đó, họ giới thiệu tính năng Pi Node để vận hành trên máy tính cá nhân. Đến tháng 12/2021, dự án chuyển sang "mainnet kín", cho phép người dùng giao dịch nội bộ đồng Pi. Giữa năm ngoái, đội ngũ phát triển thông báo kế hoạch "mở mạng" vào ngày 20/2.

Theo Pi Core Team (PCT), tính đến giữa năm ngoái, Pi Network có 60 triệu người dùng. Trong thông báo gần đây, đã có hơn 10,14 triệu tài khoản di chuyển lên mainnet, vượt qua mục tiêu ban đầu là 10 triệu. Dự án cũng ghi nhận hơn 19 triệu người xác minh danh tính (KYC).

Trên các nền tảng mạng xã hội, Pi Network thu hút lượng lớn người theo dõi: 111.000 trên Reddit, 2,9 triệu trên Telegram, 3,5 triệu trên Twitter và 1,65 triệu trên YouTube.

Chưa thực sự là một blockchain hoàn chỉnh

Đối với hầu hết người tham gia, nhiệm vụ duy nhất trong Pi Network là đăng nhập, "kích tia sét" và chờ sau 24 giờ để thực hiện lại thao tác này. Họ gọi đây là "khai thác".

Theo sách trắng của Pi Network, dự án định nghĩa thuật ngữ "khai thác" theo một cách rộng hơn so với truyền thống. Tuy nhiên, khái niệm này dường như đã bị điều chỉnh theo hướng có lợi cho dự án.

Trong các hệ thống tiền số thông thường, khai thác đồng nghĩa với việc xác thực giao dịch và bảo mật mạng lưới, như Bitcoin hay Ethereum đòi hỏi giải các bài toán phức tạp để nhận thưởng. Ngược lại, Pi Network sử dụng cơ chế đồng thuận Federated Byzantine Agreement (FBA) của Stellar, dựa trên sự tin cậy giữa các nhóm thay vì yêu cầu sức mạnh tính toán. Việc này khiến Pi Network không thực sự đáp ứng được tiêu chuẩn của một blockchain phi tập trung.

Thực tế, mạng Pi vẫn chịu sự kiểm soát từ đội ngũ phát triển. Theo CoinTelegraph, tất cả các nút mainnet đang hoạt động đều thuộc quyền quản lý của nhóm cốt lõi Pi, điều này mâu thuẫn với tuyên bố phi tập trung của dự án. Việc không có hợp đồng thông minh (smart contract) sau 6 năm phát triển cũng đặt ra nhiều hoài nghi. Theo chuyên gia blockchain Nguyễn Việt Dinh, Stellar Core đã hỗ trợ smart contract từ phiên bản 20, nhưng Pi Network vẫn chỉ sử dụng phiên bản 19.1.

Các chuyên gia cũng đặt câu hỏi về động lực thúc đẩy hàng triệu người tham gia vào Pi Network, khi nền tảng này chưa thực sự đạt đến sự phi tập trung. Theo Crypto Potato, dự án này duy trì sự hứng thú bằng cách khuyến khích người dùng chạm vào màn hình mỗi ngày, tạo ra cảm giác tham gia mà không thực sự đóng góp vào việc xác thực giao dịch hay bảo mật hệ thống.

Thiếu minh bạch trong nhiều khía cạnh

Một trong những điểm khiến Pi Network bị nghi ngờ là con số 60 triệu người dùng mà PCT công bố. Theo dữ liệu từ các nền tảng theo dõi blockchain bên thứ ba như ExplorePi, tính đến giữa tháng 2, mạng Pi chỉ có khoảng 10 triệu ví, còn Pi Door thống kê khoảng 6,15 triệu ví vào tháng 10/2024. Trong số này, chỉ khoảng 20.000 ví có hoạt động hàng ngày, cho thấy sự chênh lệch lớn giữa số liệu chính thức và thực tế.

Ngoài ra, quy trình KYC của Pi Network cũng gây tranh cãi khi yêu cầu người dùng cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm, bao gồm video selfie và giấy tờ tùy thân. Việc dữ liệu này được xử lý bởi những người dùng khác đóng vai trò xác thực làm dấy lên lo ngại về bảo mật thông tin.

Bên cạnh đó, thông tin về đội ngũ đứng sau dự án rất hạn chế, làm dấy lên nghi vấn về mức độ minh bạch của Pi Network. Ứng dụng trên điện thoại cũng yêu cầu quyền truy cập vào danh bạ người dùng, khiến nhiều chuyên gia lo ngại về quyền riêng tư.

Tạo hiệu ứng “nghiện” và cộng đồng cuồng tín

Theo James Clear trong cuốn Atomic Habits, thói quen hình thành từ những hành động nhỏ lặp đi lặp lại. Điều này được áp dụng vào mô hình của Pi Network khi người dùng duy trì thói quen đăng nhập mỗi ngày để "đào" Pi. Theo OneSafe, ứng dụng này khai thác tâm lý con người bằng cách khiến họ không muốn từ bỏ, vì sợ rằng công sức trước đó trở nên vô ích.

Hơn nữa, việc mời bạn bè tham gia giúp người dùng kiếm thêm Pi, thúc đẩy họ liên tục lôi kéo người khác. Mô hình này có nét tương đồng với mô hình Ponzi (đa cấp), khi giá trị chủ yếu đến từ việc thu hút thành viên mới hơn là từ nền tảng công nghệ.

Pi Network cũng tạo nên một cộng đồng trung thành và có xu hướng bảo vệ dự án một cách quyết liệt. Trên các diễn đàn và mạng xã hội, những ý kiến trái chiều thường bị phản đối mạnh mẽ. Theo Lê Bình, một người có kinh nghiệm trong thị trường tiền số, cộng đồng Pi Network có biểu hiện như một "giáo phái", nơi những người chỉ trích dự án dễ trở thành mục tiêu công kích.

Tranh cãi về giá trị của Pi

Một trong những tranh luận lớn nhất xoay quanh giá trị thực sự của đồng Pi. Nhiều thành viên cộng đồng tin rằng mỗi Pi có thể đạt giá từ 500 đến 1.000 USD, thậm chí có nhóm còn đề xuất mức 314.159 USD theo mô hình GCV (Global Consensus Value).

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những con số này là phi thực tế. Với tổng cung tối đa là 100 tỷ Pi, và khoảng 6 tỷ token lưu hành sau khi "mở mạng", giá trị kỳ vọng của cộng đồng Pi Network bị đánh giá là thiếu cơ sở.

Nhìn chung, Pi Network vẫn đang là một dự án gây nhiều tranh cãi. Dù sở hữu một cộng đồng đông đảo, nhưng sự thiếu minh bạch, những nghi vấn về tính phi tập trung và mô hình vận hành đặt ra nhiều dấu hỏi về tương lai thực sự của đồng Pi.